Մխիթարյան միաբանության հիմնադիր Մխիթար Սեբաստացին ծնվել է 1676 թ. փետրվարի 7-ին Սեբաստիա քաղաքում: Ուսումը ստացել է Սեբաստիայի Սուրբ Նշան վանքում: 1690-ական թ.թ. տեղափոխվում է Էջմիածնի վանքը, ապա Սևանի և Կարինի Հնձուց վանքերը: 1693 թ. ուսման նպատակով Մխիթարը մեկնում է Հալեպ, իսկ 1696 թ. մայիսի 17-ին օծվում է որպես քահանա:
Մխիթարի շուրջ հավաքվում են մի խումբ հայ երիտասարդներ, և որոշում են միաբանություն հիմնել: Մխիթարը Կ. Պոլսի վարդապետ Խաչատուր Առաքելյանին խնդրում է ստանձնել ապագա միաբանության առաջնորդի պաշտոնը: Խաչատուր վարդապետը մերժում է նրա առաջարկը` այն համարելով անիրագործելի և իր ուժերից վեր: Մխիթար Սեբաստացին քաշվում է Կարմիր վանք, ուր ստանձնում է դպիրների կրթության գործը: 1699 թ. Մխիթարը Կարմիր վանքի առաջնորդ Մարգար եպիսկոպոսից ստանում է վարդապետի աստիճան: Շուտով Մխիթարն ընդունում է կաթոլիկ դավանանքը` այդուամենայնիվ պահպանելով իր ազգային առանձնահատկությունները: Իր կրթական և գիտական ծրագրերն իրականացնելու համար Մխիթարը հարկադրված մեկնում է Արևմտյան Եվրոպա:
1700 թ. սեպտեմեբրի 8-ին` Սուրբ Մարիամ Աստվածածնի ծննդյան տոնին, Կ. Պոլսում Մխիթարը և իր շուրջ համախմբված երիտասարդները հիմնում են Սուրբ Անտոն Աբբայի միաբանությունը: Շուտով իրավիճակը փոխվում է. Կ. Պոլսի հայ առաքելական և կաթոլիկ համայնքների միջև հարաբերությունները ծայրաստիճան լարվում են` հասնելով արյունալի բախումների, և Կ. Պոլսի ղեկավարությունը դիմում է ոստիկանության աջակցությանը Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու 4 հայ ազդեցիկ համակիրներին` Մխիթարին, Խաչատուր Առաքելյանին, Պետրոս Մսխեթցուն և Սարգիս Եվդոկացուն ձերբակալելու համար: Մխիթարը հարկադրված է լինում փախուստի դիմել: Նա նախ թաքնվում է Գալաթայի հիսուսյան հայրերի մոտ, ապա` Բերայի Կապուչին հայրերի միաբանությունում: Օսմանյան հետապնդումներից խուսափելու համար Մխիթարն ու մյուս միաբանները որոշում են տեղափոխվել վենետիկյան իշխանության տակ գտնվող Մորեա թերակղզի: Այս առիթով ծնվեց «Որդեգիր Կուսի-Վարդապետ Ապաշխարութեան» նշանաբանը, որի սկզբնատառերը հայտնվեցին Միաբանության զինանշանի վրա: Հիմնադրման ժամանակ միաբանությունում կար 12 վանական, որոնցից 4-ը` վարդապետ: Հետապնդումների հետևանքնով Մխիթարը իր աշակերտներով գաղտնի մեկնում է Հունասատանի Մորեայի (Պելոպոնես) շրջանի Մեթոն բերդաքաղաք:
1705 թ. Միաբանությունում գումարվում է ժողով, որը մշակում է Միաբանության Կանոնադրության նախագիծը` հիմնված Բենեդիկտյան միաբանության հայրերի կանոնադրության վրա և քաղված Սուրբ Անտոն Աբբայի վարքի կանոններից և այլ հոգևոր հայրերի խրատներից, վկայագրերից և տեղական իշխանների հանձանարականներից: Ժողովից հետո Մխիթարը, իր աշակերտներ հայր Եղիային և հայր Հովհաննեսին հանձնելով Հռոմի Պապ Կղեմես XI-ին ու Հավատքի տարածման կուսակալ կարդինալ Ֆաբրիոնիին ուղղված նամակները և մշակված կանոնադրության նախագիծը, ուղարկում է նրանց Կղեմես XI-ի մոտ: 1705 թ. սեպտեմբերի սկզբներին նրանք հասնում են Հռոմ, ուր ընդունելություն են գտնում սկզբում Հավատքի տարածման կուսակալ կարդինալ Ջուզեպպե Սակրիպանտեի մոտ, ապա Պապի, որը կրոնական Հավատասփյուռ ժողովին է ուղարկում Մխիթարի «Հայ կաթողիկե վանականների հիմնադրած Սուրբ Անտոն աբբայի Միաբանությունը» հաստատելու մասին խնդրագիրը: Սուրբ Անտոնի կանոնների ոչ լիարժեք լինելու պատճառով, կրոնական Հավատասփյուռ ժողովը Մխիթարին առաջարկում է ընտրել Ս. Բարսեղի, Ս. Օգոստինոսի կամ Ս. Բենեդիկտեսի կանոններից մեկը: Մխիթարը ընտրում է Ս. Բենեդիկտոսի կանոնները և 1711 թ. մայիսի 12-ին իր կանոնադրությունը ներկայացնում է Հռոմի Պապի հաստատմանը: Առաջ անցնելով նշենք, որ 1717 թ. Կղեմես XI Պապը հաստատում է Միաբանության Կանոնադրությունը և Մխիթարին շնորհում աբբահոր տիտղոս:
1706 թ. Մխիթարը Մեթոնում Վենետիկյան կառավարության օգնությամբ սկսում է միաբանության եկեղեցու շինարարությունը:
1714 թ. դեկտեմբերի 3-ին թուրքերը պատերազմ են հայտարարում վենետիկցիներին: Մորեային սպառնացող պատերազմի վտանգը ստիպում է Մխիթարին միաբանների մեծ մասի հետ լքել Մեթոնը և տեղափոխվել Վենետիկ: Մխիթար վարդապետը իր և Միաբանության համար իբրև մշտական հանգրվան ընտրում է Վենետիկը, որտեղ արդեն կար հայկական փոքր գաղթօջախ` բաղկացած առավելապես վաճառականներից:
Վենետիկի ընտրությունը պատահական չէր. նախ Վենետիկում էր թաղված Մարկոս Ավետարանիչը, և դրանով իսկ Վենետիկը հակադրվում էր Պետրոս առաքյալի աթոռին: Բացի այդ` Վենետիկը անկախ հանրապետություն էր և տվյալ ժամանակաշրջանում Եվրոպայի մշակութային և լուսավորչական կենտրոններից մեկն էր հանդիսանում: Մխիթարը ընտրում է Վենետիկը` նախապատվությունը տալով գիտական ազատ գործունեությունը:
Վենետիկում Մխիթարը ջերմ ընդունելություն է գտնում թե՛ իշխանությունների և թե՛ հայ համայնքի կողմից: Նոր իրավիճակի մասին նա տեղեկացնում է Հավատքի տարածման միաբանությանը: Կարդինալ Սակրիպանտեն պատասխանում է ոգևորիչ խոսքերով և 1716 թ. հունվարի 14-ին Վենետիկի պատրիարքին մի նամակ է ուղարկում, որում խնդրում է փախստականներին օգնություն և պաշտպանություն տալ:
Բայց Մխիթարյան միաբաններն իրենց ծրագրերն իրականացնելու համար առանձին մենաստանի ու վանատան կարիք ունեին: Մորեայի իշխանները Մխիթարին տալիս են վկայագրեր, որոնք Մխիթարյան միաբանությանն օրինական իրավունք են տալիս Վենետիկում հաստատվելու: Միաբանության համար մշտական նստավայր փնտրելու գործում նա ստանում է նաև Վենետիկի Սենատի աջակցությունը: Սակայն Մխիթարյանների համար ժամանակը խիստ աննպաստ էր. Սենատը նոր օրենք էր ընդունել, որով արգելվում էր քաղաքում որևէ նոր կրոնական միաբանության հաստատումը: Այնուամենայնիվ, Մխիթարի խնդրանքը նկատի է առնվում Սենատի կողմից և քննվում է: Վենետիկում հոգևոր նոր միաբանությունների հաստատելն արգելելով` Սենատը Աբբահորն առաջարկում է քաղաքից դուրս միաբանության համար մի վայր ընտրել: Մխիթարն իր ուշադրություն ուղղում է Սուրբ Ղազար կղզու վրա, որը պատկանում էր Մենդիկանտի միաբանությանը: Նա այցելում է կղզի 1716 թ. ամռանը:
Մխիթարի հակառակորդները` հայ առաքելական եկեղեցու Կ. Պոլսի պատրիարքարանի հոգևորականները, փորձում են ամբաստանել և արգելք հանդիսանալ նրա գործունեությանը, սակայն 1717 թ. օգոստոսի 26-ին Սենատը, այնուամենայնիվ, Մխիթարյաններին մշտական բնակության իրավունքով շնորհում է Ս. Ղազար կղզին, որտեղ Մխիթարը և իր միաբանները հաստատվում են սեպտեմբերի 8-ին` Միաբանության հիմնադրման տարեդարձի օրը:
Կղզին գտնվում էր լքված վիճակում: Նա անձամբ է նախագծում շենքերի վերականգնման և նոր շինությունների ծրագիրը և սկսում եկեղեցուց: 1718 թ. ապրիլի վերջին եղած շինությունների նորոգումը հնարավորություն տվեց վանական ողջ համայնքին հավաքվել կղզում, մինչ նոր վանքի կառուցման ծրագիրն աստիճանաբար ձևավորվում էր ըստ Մխիթարի ճարտարապետական նախագծի: Մինչ նրանք առաջ էին տանում աշխատանքները նոր վայրում, Մխիթարի հակառակորդները` մասնավորապես հայ կաթոլիկները մեկ անգամ ևս ամբաստանում են նրա դեմ: Պապը Մխիթարին կանչում է Հռոմ հարցաքննության համար: Անձամբ պատասխանելով հրավերին` Մխիթարն իր տված պատասխաններով շահում է պապի ու կարդինալների վստահությունը և իրավունք ստանում շարունակելու իր գործունեությունը: Այնուհետև Մխիթարը վերադառնում է Ս. Ղազար և սեփական գծագրություններով կարողանում է կառուցել իր ծրագրած մենաստանը, եկեղեցին և օժանդակ շենքերը:
Հակառակ կաթոլիկ եկեղեցու հավանությանը և հայ կաթոլիկ հակառակորդների կողմից Հռոմ հասած զրպարտություններին` Մխիթարը այդ պայմաններում իր հաստատակամության շնորհիվ կարողանում է պահպանել Մխիթարյանների միաբանության զուտ հայկական դիմագիծը:
1723 թ. եկեղեցու վերանորոգումն ավարտելով` Մխիթարը 1724 թ. սկսում է իրագործել նոր վանքի շինարարության իր նախագիծը` սկսելով հյուսիսային թևից, ճահիճները չորացնելով և ավարտում վանական համալիրի շինարարությունը 1740 թ.` գրադարանով և սեղանատնով:
1749 թ. ապրիլի 27-ին Մխիթարը մահանում և թաղվում է Սուրբ Ղազար կղզու Ավագ Խորանի առջև, իսկ նրա գերեզմանը դառնում է ուխտագնացության վայր:
Այսպիսով, հիմնադրվում և լայն հոգևոր ու գիտական գործունեություն է սկսում ծավալել Վենետիկի Մխիթարյան միաբանությունը:
Մխիթարյան միաբանությունը միշտ էլ վերապահումով է ընդունվել կաթոլիկների կողմից: Կաթոլիկները` ի դեմս Հռոմի Պապերի, միշտ մեղադրել են նրանց ընդգծված հայանպաստ և հայեցի գործունեության համար:
Մխիթարը դեմ է եղել հայ կաթոլիկ համայնքի ձևավորմանը,_թեև նրա կազմավորումից հետո երբեմն աջակցել է նրան: Նա երբեք չի իրականացրել քարոզչական առաքելություն, առավել ևս հովվապետություն, այլ միայն ծավալել է գիտական և կրթական գործունեություն: Նա շարունակել է պահպանել հայ առաքելական եկեղեցու ավանդույթները:
Մխիթար Սեբաստացին և «Մխիթարյան» միաբանությունը անգնահատելի դեր են կատարել Սփյուռքում հայագիտության զարգացման և հայ ինքնության պահպանման պատմական գործընթացներում:

Powered by Facebook Comments

www.qezhamar.com - Ամեն ինչ քեզ համար
Կարդացել են՝ 2342 անգամ:

Մեր փոստատարի միջոցով ստացեք նոր նյութերը Ձեր էլ-հասցեին: